مصرف دخانیات از دیرباز یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی شناخته شده است. سیگار و توتون به‌طور ذاتی حاوی نیکوتین و ترکیبات سرطان‌زا هستند، اما در سال‌های اخیر، رواج سیگارها و توتون‌های آغشته به اسانس‌های شیمیایی به‌ویژه انواع قاچاق و فاقد نظارت بهداشتی، نگرانی‌های جدی‌تری را در حوزه سلامت ایجاد کرده است. اسانس‌های شیمیایی که در صنعت دخانیات با عنوان طعم‌دهنده‌ها برای پوشاندن نامرغوبی و فاسد بودن توتون استفاده می‌شوند، اصولاً برای مصرف خاص طراحی شده‌اند و نه برای سوختن و استنشاق. هنگام سوختن این مواد، ترکیبات خطرناکی به نام آلدهیدها (Aldehydes ) تولید می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به فرمالدهید(Formaldehyde) و استالدئید (Acetaldehyde) اشاره کرد.
این مواد به‌عنوان ترکیبات سرطان‌زا شناخته می‌شوند و قادرند باعث آسیب به DNA سلول‌ها (DNA Damage)و آغاز فرآیند سرطان‌زایی شوند.
نقش ترپن‌ها و استرها در اسانس‌ها
بسیاری از اسانس‌های میوه‌ای و معطر حاوی ترپن‌ها (Terpenes)و استرها (Estersv)هستند. این ترکیبات در دمای بالا ناپایدار بوده و هنگام سوختن به موادی سمی‌تر تجزیه می‌شوند. از مهم‌ترین این مواد می‌توان به آکرولئین (Acrolein)اشاره کرد که باعث التهاب شدید مجاری تنفسی و تخریب سلول‌های ریه می‌شود.تداوم این فرآیند می‌تواند منجر به التهاب مزمن راه‌های هوایی (Chronic Airway Inflammation) و افزایش ریسک ابتلا به سرطان ریه گردد.
پنهان‌سازی توتون بی‌کیفیت و خطر کپک‌زدگی یکی از خطرناک‌ترین جنبه‌های استفاده از اسانس‌های شیمیایی، پوشاندن بوی نامطبوع توتون بی‌کیفیت یا حتی کپک‌زده است. توتون کپک‌زده ممکن است حاوی سموم قارچی (Mycotoxins) باشد که استنشاق آن‌ها برای ریه و سیستم ایمنی بسیار خطرناک است.در محصولات قاچاق، به دلیل نبود کنترل کیفی، (Quality Control)احتمال استفاده از چنین مواد آلوده‌ای به‌مراتب بیشتر است. برخی اسانس‌ها مانند منتول (Menthol)با کاهش سوزش گلو باعث می‌شوند مصرف‌کننده دود را عمیق‌تر و با دفعات بیشتر استنشاق کند. این مسئله منجر به ورود مقدار بیشتری از نیکوتین (Nicotine)و مواد سرطان‌زا به بدن شده و وابستگی را تشدید می‌کند.
تفاوت محصولات نظارت‌شده داخلی با محصولات قاچاق
محصولات دخانی تولید داخل که تحت نظارت نهادهای مسئول هستند، معمولاً دارای کنترل کیفیت مشخص، ترکیبات شفاف و حداقل استانداردهای بهداشتی می‌باشند. در مقابل، سیگارهای قاچاق اغلب فاقد هرگونه نظارت بوده و ممکن است حاوی مواد شیمیایی صنعتی نامناسب و آلودگی‌های میکروبی باشند که سلامت مصرف‌کننده را به‌شدت تهدید می‌کند. این امر مستلزم تاکید نهادهای بهداشتی برای مبارزه با قاچاق محصولات دخانی است.
جمع‌بندی و توصیه نهایی
با وجود آنکه هیچ نوع دخانیاتی ایمن نیست، شواهد علمی نشان می‌دهد که سیگارهای اسانس‌دار قاچاق به دلیل وجود آلدهیدها، ترپن‌ها، استرها و احتمال آلودگی قارچی، خطرات به‌مراتب بیشتری نسبت به محصولات نظارت‌شده دارند. بنابراین توصیه می‌شود در صورت عدم ترک مصرف، حداقل از محصولات دارای نظارت داخلی استفاده شده و از مصرف سیگارها و توتون‌های اسانس‌دار قاچاق که اسانس آن پوشش دهنده توتون‌های نامرغوب و کپک زده است؛ اجتناب شود.
از: حسینقلی شریعتی