مدال طلا به خاطر توتون ایرانی
سال 1957 میلادی در نمایشگاه جهانی بروکسل که ایران هم مانند بسیاری از کشورهای جهان شرکت داشت موفقیت عجیب و غیرمنتظره و در عین حال با اهمیتی نصیب ایران شد.
این موفقیت جهانی مربوط به توتون ایران بود چون از جمله محصولات ایران که در غرفه ایران در نمایشگاه جهانی سال ۱۹۵۷ بروکسل در معرض تماشا قرار گرفت نمونههایی از محصول توتون ویرجینیا بود که در جمعه بازار گیلان کشت شده بود.
ایران در خاتمه این نمایشگاه در نتیجه بررسیهایی که به وسیله کارشناسان بینالمللی از جمله محصولات و مصنوعات کشورهای شرکتکننده در نمایشگاه جهانی بروکسل به عمل آمد، برنده اول شد و مدال طلا به توتون ایران تعلق گرفت. بلافاصله پس از وصول این خبر شرفیاب شدم و این پیروزی ایران را در نمایشگاه جهانی بروکسل به عرض رسانیدم.
موضوع برای شاهنشاه نیز غیر منتظره بود چون آمریکا که مبتکر توتون ویرجینیا بود و ایران به کمک کارشناسان آن کشور در چندین هکتار از زمینهای خود به کشت پرداخت، برنده مدال نقره شد و یونان و ترکیه که از جمله یشرفتهترین کشورها در زمینه کشت محصول توتون میباشند مدال برنز دریافت کرده بودند.
شاهنشاه چندین سوال در زمینه علل پیروزی ایران و عقب ماندن آمریکا به عمل آوردند و چندی بعد هم که به طور اتفاقی و بدون اطلاع قبلی از ساختمانهای جدید البناء موسسه انحصار دخانیات ایران بازدید نمودند مدال طلا را که اتفاقاً بزرگ و سنگین وزن هم میباشد از نزدیک مورد توجه قرار دادند و مخصوصاً از اینکه ایران که تازه به کشت توتون ویرجینیا پرداخته و سابقه و تجربهای در این باره نداشته این چنین موفقیتی در نمایشگاه جهانی بروکسل پیدا کرده مسئله برای معظم له خیلی غرور انگیز و با اهمیت و افتخارآمیز و با اهمیت برای ایران و در عین حال غیرمنتظره بوده است.
بازدید شاهنشاه از تاسیسات جدید دخانیات هم جالب توجه بوده است.
درآذر ماه ۱۳۲۷ مراسم درختکاری در تهران برپا بود و یک درخت به دست شاهنشاه در محوطه سیلوی تهران غرس میگردید.
شاهنشاه پس ازاینکه درخت را غرس نمودند به نگارنده فرمودند در حدود دو ساعت وقت دارم و چون چند بار خواسته بودید از ساختمانهای جدید انحصار دخانیات بازدید نمایم لذا پس از پایان مراسم دراین محوطه از آن به بعد وقت من مصروف بازدید از دخانیات میشود و البته احتیاجی هم به تشریفات و اطلاع قبلی خواهد بود چون شاهنشاه تمایل پیدا کرده بودند از کارخانه نان ماشینی که تازه نصب شده بود بازدید به عمل آورند بلافاصله پس از غرس درخت به دست ملوکانه در محوطه سیلوی تهران شاهنشاه به طرف کارخانه نان ماشینی حرکت نمود و از تاسیسات این کارخانه که تا آن موقع در ایران منحصر به فرد بوده بازدید کرده و سپس قسمتی از آپارتمانهای نازیآباد مورد تماشا قرار گرفت و آنگاه در التزام ملوکانه به طرف خیابان قزوین حرکت نمودیم ولی وقتی از خیابان امیریه به داخل خیابان قزوین وارد شدیم بعلت کثرت وسائط نقلیه راه بندآمد و تا میدان دروازه قزوین راه بسته بود و اتومبیلها پشت سرهم ایستاده بود وبناچار اتومبیل حامل شاهنشاه در میان اتومبیلهای عادی دچار توقف شد.
چون باز شدن راه کمی طولانی شده از اتومبیل پیاده شده وبطرف اتومبیلهای مردم رفته و خود شخصا وظیفه پلیس راهنمایی را بعهده گرفته و با تکان دادن دست به چپ و راست و شمال وجنوب بالاخره با زحمت زیاد توانستم راه را باز کرده و اتومبیلها راکه مانند قطار پشت سرهم ایستاده بود راه بیاندازم و اتومبیل حامل شاهنشاه نیز پس از مدتی معطلی راه افتاد درحالیکه شاهنشاه با اشاره دست عدم تمایل خود رابه تلاش در بازکردن راه ابراز میداشتند ودوباره نگارنده را نزدیک شیشه اتومبیل احضار کرده و فرمودنداشکالی نداره صبر میکنیم تا راه خودبخود باز شود.
باید توضیح بدهم وقتی شاهنشاه تمایل به بازدید از تاسیسات جدید دخانیات نشان دادند اشاره فرمودند که هیچ تشریفاتی معمول نشود و به همین جهت وقتی اتومبیل حامل شاهنشاه از نازی آباد به طرف دخانیات حرکت کرد طبق خواسته شاهنشاه هیچگونه تشریفاتی در دخانیات برپا نشد بدلیل اینکه شاهنشاه علاقه داشتند بدون تشریفات وسرزده این تاسیسات مورد بازدید قرار گیرد.این تاسیسات عبارت بوده از کتابخانه و سالن اجتماعات و ورزشگاه ودرمانگاه ودر کتابخانه جدیدالبناء که نشان طلای نمایشگاه جهانی بروکسل توجه شاهنشاه را جلب ساخت بار دیگر در اطراف توتون ویرجینیای ایران صحبت نموده و از اینکه تهران بدون داشتن سابقه کشت این محصول به چنین موفقیتی نائل شده ابراز خوشحالی فرمودند و یکبار دیگر در باره بهبود سیگار ایران تاکید نمودند.
بهای کارخانه خریداری شده از آمریکا
کارخانهای که از آمریکا خریداری شده بود بیش از ۵ میلیون دلار وام دریافتی از بانک اکسپورت ایمپورت قیمت داشت چون کل قیمت آن به ۶ میلیون دلار بالغ شده بود این کارخانه چون تمام اتوماتیک بود احتیاج به کارگر چندانی نداشت اگر تمام ۲۴ ساعت از کارخانه بهره برداری میشد عده زیادی از کارگران بیکار میماندند ولی ما فقط ۸ تا ۱۰ ساعت از کارخانه جدید بهرهبرداری میکردیم و مقرر شد با نصب این کارخانه چون به کارگر احتیاج چندانی نیست دیگر کارگر جدیدی استخدام نشود و کارگران فعلی هم که هر وقت دوره بازنشستگی آنها فرا رسید بازنشسته شوند به شرطی که به جای آنها کارگران جدیدی استخدام ننمایند.
نخستین قانون انحصار دخانیات ایران
باید دانست اولین قانون انحصار دخانیات ایران در سال ۱۲۹۴ خورشیدی به تصویب مجلس شورای ملی رسید و متعاقباً در اسفند ۱۳۰۳ و اسفند ۱۳۰۷ و آبان ۱۳۰۹ اصلاحاتی در قانون مذکور به عمل آمد و در اجرای قوانین موضوعه از اول سال ۱۳۰۸ خرید و فروش کالای دخانیاتی که قبل از آن آزاد بود با اخذ حقوق انحصار به عهده بازرگانان محول گردید بعداً با تصویب قانون مصوب اسفند ۱۳۱۰ قوانین قبلی ملغی و در آبان ۱۳۱۱ نیز مواد ۳ و ۴ قانون سال ۱۳۱۰ اصلاح و به موجب آن حق خرید و فروش داخلی و خارجی و تهیه و نگهداری مواد دخانیاتی و متفرعات آن و حتی حمل و نقل کالای مزبور در انحصار دولت قرار گرفت.
در اوایل سال ۱۳۱۳ طرح کامل اجرای قانون انحصار دخانیات ایران که متضمن ساختمان جدید و تاسیس کارخانجات بود تنظیم و از سال ۱۳۱۴ کلیه مواد دخانیاتی مستقیماً به وسیله موسسه دخانیات خریداری و ماشین آلات لازم از خارجه وارد و در محل فعلی نصب و تا اواسط سال ۱۳۱۶ از هر جهت تکمیل و در تاریخ پنجم مهرماه ۱۳۱۶ به وسیله اعلی حضرت رضا شاه کبیر و والاحضرت همایون ولایت عهد شاهنشاه آریامهر افتتاح گردید و از اواخر سال مذکور اجرای کامل قانون انحصار دخانیات ایران در تمام کشور عملی شد.
تصویب نامه هیئت دولت در مورد انحصار مواد دخانیه
ضمناً به موجب تصویبنامه هیئت وزیران اجازه کشت و نظارت در تولید محصول خام دخانیات هم به عهده موسسه انحصار دخانیات واگذار شد و به این ترتیب کلیه امور مربوطه به تولید، پخش، خرید و فروش کالای دخانیاتی در کشور را موسسه مزبور مباشرت و مستقیماً به عهده گرفت.
یک میلیارد عدد سیگارت مصرف سال ۱۳۰۵
درآمد دخانیات ایران در سال ۱۳۱۷ در حدود ۱۳۳ میلیون ریال بود اما در سال ۱۳۳۷ به بیش از ۳۳۵۲ میلیون ریال رسید. در سال ۱۳۰۵ شمسی که مصرف سیگار به میزان و مقدار امروز نرسیده بود و تعداد معتادین سیگار در کشور خیلی کم بود و سیگار هم با دست تهیه میشد در حدود یک میلیارد عدد سیگارت در سال تهیه و به مصرف مردم ایران میرسید هر کارگر قادر بود در هر ساعت فقط یکصد عدد سیگار تهیه کند و اگر مصرف هر نفر معتاد 50 عدد در روز میبود هر کارگر میتوانست هر روز ۸ ساعت برای ۱۶ نفر سیگار پیچیده و در دسترس معتادان بگذارد ولی در سال ۱۳۳۷ یکی از ماشینهای معمولی سیگارسازی میتوانست ۳۶ هزار عدد در هر ساعت تولید نماید و در همان سال تولید سیگارت از ۲۶۶۹ میلیون عدد در سال ۱۳۱۷ به ۷ میلیارد و ۱۵۷ میلیون و ۶۱۶ هزار عدد رسیده بود
تعداد کارگران و مساحت ساختمانها
در سال ۱۳۳۷ جمع کل کارگران دخانیات در سراسر کشور بالغ بر ۲۴۸۶ نفر بود جمع کل مساحت ساختمانها به ۴2۸۴۹۱ مترمربع رسید.
ومساحت زیربنای انبارهای مدرن در سراسر ایران 294616 متر مربع بوده است و همچنین 51489 متر مربع زیر بنای انبارهای ناتمام و 103780 متر مربع محوطه و زیربنای ساختمانهای نیمه تمام در سراسر ایران بوده است.
سیگار خیام یا اولین محصول کارخانه جدید
اولین نوع سیگار جدید که در سال ۱۳۳۶ به وسیله ماشینهای قدیمی ساختیم به نام سیگار خیام بود و بعد از ورود ماشینهای جدید هر چند وقت یک بار و به مناسبتهایی سیگار در قوطیهای جدید ساخته شد که هر یک دارای نام بخصوصی بود مثلاً روزی که شاهنشاه وارد خوزستان شدند تا از این استان بازدید به عمل آورند یک نوع سیگار به نام کارون وارد بازار نمودیم و در وحله اول این سیگار را در شهرهای مختلف خوزستان توزیع کردیم سیگارهای بانو -آپادانا - فروردین- زرین- مهرگان و گلرنگ هم از انواع دیگر سیگارهای جدید بوده است.
در سال ۱۳۱۵سطح کشت توتون سیگار در حدود ۵۸۰۰ هکتار و محصول آن ۴ میلیون و ۴۱۳ هزار و ۹۱۶ کیلو بود ولی در سال ۱۳۳۷ سطح زیر کشت افزایش بیسابقهای پیدا کرد به نحوی که ۱۶۵ هزار نفر از کشت توتون سیگار و توتون چپق و تنباکو اعاشه میکردند و بر این عده هم ۸۰ هزار نفر که کارگر روزمزد کشاورزی بودند افزوده شد.
.... ادامه دارد